Mình từng thuê một phòng ở một khu ngõ đông đúc, tường mỏng tới mức có thể coi anh hàng xóm như đồng hồ báo thức: chuông báo bảy giờ sáng của anh, từng câu "ừ", "rồi sao nữa" khi anh gọi điện, mình nghe rõ mồn một. Có một dạo mình còn đoán được hôm nay anh có đi dép trong nhà hay không, chỉ nhờ tiếng bước chân.
Nửa năm đó mình mua gần đủ một vòng các loại sản phẩm cách âm trên thị trường, và cũng dính không ít quả lừa. Kết luận nói trước cho gọn: nhà đi thuê không thể biến thành phòng thu, sản phẩm nào quảng cáo "dán phát là im" đều nên đặt một dấu hỏi to. Nhưng bạn thật sự có thể xén đi ba bốn phần ồn ào nhất, mà toàn bộ không cần thi công, trả phòng không để lại vết. Bài này là bản đúc kết đầy máu và nước mắt của nửa năm ấy.
Tóm tắt nhanh
- Phân biệt trước: cái nhà thuê làm được phần lớn là "bịt khe hở + hút bớt tiếng vọng", chứ không phải thật sự chặn âm thanh ngoài tường.
- Trận rẻ nhất là khe cửa — một khe hở cỡ 2 cm đủ làm khả năng cách âm rụng 4–5 dB, một cái nẹp chân cửa vài chục nghìn, bóc ra không hại cửa.
- Cửa sổ lọt tiếng thường bị xem nhẹ: bịt khe khung cửa bằng ron cao su, rồi thêm một tấm rèm cản sáng dày, đáng đồng tiền.
- Tường thì dựa vào "khối lượng": một tủ sách chật ních kê áp tường ồn, hiệu quả hơn dán một lớp mút mỏng nhiều, mà còn không để lại keo.
- Tiếng bước chân tầng trên là âm truyền qua kết cấu, DIY gần như bó tay — nói chuyện lịch sự trước, đừng vội đổ tiền lên trần nhà mình.
Phân biệt "hút âm" và "cách âm"
Đây là bước tiết kiệm đầu tiên, vì rất nhiều người tiêu tiền sai hướng. Hai từ này nghe giống nhau nhưng làm hai việc hoàn toàn khác:
- Hút âm: xử lý tiếng "đã ở trong phòng bạn rồi", để nó không cứ nảy đi nảy lại. Phòng trống nói chuyện thì có tiếng vọng; trải thảm, treo rèm dày, kê tủ sách vào thì tiếng vọng nhỏ lại, âm thanh nghe "khô" hơn — đó là hút âm. Nó làm căn phòng nghe dễ chịu, nhưng không chặn được tiếng hàng xóm.
- Cách âm: chặn tiếng bên ngoài "ở phía ngoài tường", dựa vào khối lượng và độ kín. Một bức tường cách âm thật sự phải đủ nặng, đủ đặc, không có khe — điều gần như không thể động lớn trong nhà thuê.
Cái tấm mút trứng đen sóng lượn kia là vật liệu hút âm, không phải vật liệu cách âm. Bạn dán kín cả mặt tường thì tiếng trầm của hàng xóm vẫn xuyên qua như thường, chỉ có tiếng vọng trong phòng bạn nhỏ đi thôi. Hiểu điểm này rồi thì bạn sẽ không còn kỳ vọng viển vông vào nó nữa. Trận đánh mà người thuê thật sự đánh được chỉ có hai kiểu: bịt kín các khe rò tiếng (nghiêng về cách âm), và dùng đồ vải để hút bớt tiếng vọng (hút âm). Bài này dồn trọng tâm vào đúng hai việc đó.
Khe cửa: trận đánh rẻ nhất
Nếu bạn chỉ làm một việc, hãy làm việc này. Cánh cửa phòng — nhất là loại cửa gỗ ép rỗng ruột nhẹ hều của phòng trọ chia — có khe hở phía dưới và bốn xung quanh chính là đường cao tốc lớn nhất của âm thanh. Âm thanh cũng như không khí, cứ có khe là luồn qua; một khe hở dưới cửa cỡ 2 cm đủ làm khả năng cách âm của cả cánh cửa rụng 4–5 dB, bạn đóng cửa mà như chưa đóng.
Hai món giải quyết nó: dưới cửa lắp "nẹp chân cửa" (door sweep — loại nẹp cao su nâng lên hạ xuống theo cánh cửa, bắt vít hoặc kẹp vào, không để lại vết), bốn cạnh khung cửa dán "ron cao su khít" (như cái viền quanh cửa tủ lạnh). Hai thứ cộng lại vài chục đến hơn trăm nghìn, một buổi chiều là lắp xong. Bí quyết là dán hết lên cửa và khung cửa (phần gỗ), đừng dán sang tường sơn bên cạnh, trả phòng bóc ra gần như không rủi ro.
Mẹo nhỏ: không chắc chỗ nào đang rò tiếng, thì ban đêm tắt đèn, nhờ một người bạn cầm đèn pin rọi vào khe cửa từ bên ngoài, chỗ nào bạn ở trong nhìn thấy ánh sáng lọt qua chính là chỗ rò âm — ánh sáng chui qua được thì âm thanh cũng chui qua được.
Cửa sổ: chỗ rò tiếng bị xem nhẹ
Phòng mặt đường thì cửa sổ thường là chỗ rò tiếng nặng hơn cả tường. Có hai lý do: kính cửa sổ thông thường dày chưa tới 6 mm, bản thân khả năng cách âm đã dưới 20 dB; cộng thêm nếu không phải cửa kín khít thì cái khe quanh khung cửa cứ thế thả tiếng xe, tiếng người ngoài đường vào thẳng.
Cách xử lý chia hai lớp. Bịt khe trước: giống như cửa chính, dùng ron cao su bịt cái khe quanh khung cửa sổ lại, việc này đặc biệt có cảm giác vào mùa không bật điều hòa cũng không mở cửa, tiện thể chặn luôn bụi. Rồi thêm khối lượng: đổi sang một tấm rèm cản sáng dày hơn. Nguyên lý của nó là hút âm cộng chặn một phần âm trung–cao, rất hiệu quả trong việc "mài đi cái sắc nhọn của tiếng ngoài đường", giấc ngủ khác hẳn. Khi chọn nhớ lấy loại đủ rộng, nhiều nếp gấp, buông chấm sàn — càng nặng càng dày càng ăn — cách chọn đầy đủ mình viết trong bài rèm cửa cho người thuê.
Tường: dùng khối lượng, không dùng lớp mỏng
Hàng xóm chung tường ồn quá, bản năng đầu tiên là "dán cái gì đó lên tường". Nhưng như đã nói ở trên, dán một lớp mút mỏng gần như vô dụng, còn có thể để lại keo mà đền tiền. Cách vừa hiệu quả vừa không rủi ro là dùng khối lượng — chất đồ nặng ra trước mặt bức tường đó.
Một tủ sách chất đầy sách kê áp tường ồn, nghĩa là giữa bạn và hàng xóm có thêm một lớp đệm vừa dày vừa nặng, mà bản thân sách cũng là vật hút âm rất tốt. Tủ quần áo, kệ chất đầy đồ cũng cùng một lý lẽ. Đây là chiêu mình thấy đã tay nhất trong nửa năm đó: dời cái tủ sách từ chỗ cũ sang tường chung với hàng xóm, nội dung điện thoại của anh kia từ "nghe hiểu được" chuyển sang "nghe thấy nhưng nghe không rõ", với giấc ngủ đó là một trời một vực. Thật sự muốn tăng cường thêm nữa, có thể mua một tấm hút âm có khung để "dựng" hoặc "treo" lên đồ nội thất, thay vì dán thẳng vật liệu lên tường của chủ nhà.
Đừng làm việc này: đừng vì cách âm mà "dán mảng lớn" bất cứ thứ gì lên tường — mút hút âm, thảm cách âm, tấm bọc mềm. Keo nền bóc không sạch là nguyên nhân đền tiền phổ biến nhất khi cách âm nhà thuê, mà hiệu quả lại cách xa tưởng tượng của bạn. Muốn dùng thảm cách âm thì treo bằng cách không đóng đinh (thanh treo, móc chữ S), hoặc treo lên đồ nội thất của chính mình.
Sàn: chủ yếu để không làm phiền tầng dưới
Cách âm cho sàn phải phân rõ hướng: thảm dày và tấm lót thảm rất hiệu quả cho việc "bạn không làm phiền tầng dưới" (hút bớt âm va chạm khi bạn đi lại, kéo ghế), nhưng với việc "tầng trên đừng làm phiền bạn" thì giúp hạn chế — vì vấn đề không nằm ở sàn của bạn. Vậy nên trải thảm dày giống một khoản đầu tư láng giềng hơn: bạn hạ tiếng bước chân của mình xuống trước, để sau này thật sự phải sang nhờ hàng xóm tầng trên thì bạn còn đứng vững lý lẽ. Thảm xốp ghép miếng thì hiệu quả kém hơn, nhưng rẻ, tháo lắp được, lại bảo vệ sàn giữ luôn tiền cọc, cũng đáng trải.
Tiếng ồn trắng: đánh không lại thì lấp đi
Có những âm thanh bạn chẳng chặn được — con chó đằng xa, tiếng xe máy nửa đêm, tiếng đi lại thất thường của tầng trên. Lúc này đổi hướng suy nghĩ: thay vì tiêu diệt nó, hãy dùng một tiếng nền ổn định, không gây khó chịu để "lấp" nó đi. Cái này gọi là che âm (masking). Một cái quạt, một máy tạo tiếng ồn trắng, hay điện thoại mở tiếng mưa, đều làm những âm thanh lúc to lúc nhỏ, khó chịu nhất trở nên mờ nhạt, đặc biệt hiệu quả cho việc chợp mắt. Nó không cần động một chút thi công nào, mà thường lại là chiêu đáng đồng tiền nhất — tới giờ mình chuyển đi đâu cũng mang theo cái máy tạo tiếng ồn trắng nhỏ xíu đó.
Khi nào nên dừng tay, đi nói chuyện
Cuối cùng nói một quan niệm sẽ giúp bạn tiết kiệm nhiều tiền oan nhất: phân biệt cái bạn đang đối mặt là "âm truyền qua không khí" hay "âm truyền qua kết cấu".
Tiếng nói chuyện, tiếng tivi của hàng xóm là xuyên qua không khí và khe hở mà tới, mấy cách bịt khe, thêm khối lượng ở trên đều có tác dụng. Nhưng tiếng bước chân, tiếng kéo ghế, tiếng trẻ con chạy nhảy của tầng trên là "âm va chạm" — âm thanh đi theo dầm cột sàn của cả tòa nhà truyền dẫn, bạn làm bao nhiêu trên trần nhà mình cũng gần như vô ích, vì nó vốn không đi qua không khí.
Nên gặp phải tiếng bước chân tầng trên, thứ tự thực tế là: nói chuyện lịch sự trước (rất nhiều người không hề biết mình gây ồn, một câu "xin lỗi anh chị, buổi tối tiếng bước chân bên em nghe khá rõ" thường đã cải thiện quá nửa), nhờ họ dán nỉ chân ghế, trải một tấm thảm; không được nữa thì nhờ chủ nhà hoặc ban quản lý làm trung gian. Đổ vài triệu đồng dán mút cách âm lên trần nhà mình thường là lựa chọn kém đáng tiền nhất. Biết cái gì làm không được cũng quan trọng ngang biết cái gì làm được.
Bịt cái khe cần bịt, thêm cái khối lượng cần thêm, căn phòng của bạn sẽ từ "như không có tường" chuyển thành "ít nhất còn có một bức tường". Chừng đó đã đủ đổi lại rất nhiều đêm ngon giấc. Muốn xử lý luôn cả màu sắc và cảm giác của mặt tường, đọc tiếp màu sắc có thể hoàn tác.
Câu hỏi thường gặp
Mút trứng cách âm dán thẳng lên tường được không?
Không nên. Cái tấm mút trứng đen sóng lượn bán ngoài kia thường có keo nền bóc không sạch, dán thẳng lên tường sơn hay giấy dán của chủ nhà thì lúc trả phòng rất dễ kéo cả lớp sơn hay giấy ra, thành khoản đền bù. Mà nó chủ yếu là hút âm (giảm vọng trong phòng bạn), giúp chặn tiếng hàng xóm rất ít, nhiều người mất tiền lại bị trừ cọc. Muốn dùng thì dán lên đồ của mình hoặc một tấm gỗ mang đi được, đừng dán thẳng lên tường.
Tiếng bước chân, kéo ghế của tầng trên thì làm sao?
Đây là loại khó nhất. Tiếng bước chân là âm va chạm truyền qua kết cấu, âm thanh đi theo dầm cột sàn của cả tòa nhà truyền xuống, bạn có làm hút âm trên trần nhà mình cỡ nào cũng gần như vô ích — vì tiếng không đi qua không khí. Thứ tự thực tế là: nói chuyện lịch sự trước (nhiều người không biết mình gây ồn), nhờ họ dán nỉ chân ghế, trải thảm; chịu hết nổi thì nhờ chủ nhà hoặc ban quản lý làm trung gian. Đổ tiền dán mút cách âm lên trần nhà mình thường là ném tiền qua cửa sổ.
Ron chặn khe cửa, nẹp cách âm trả phòng bóc ra được không?
Tùy loại bạn mua. Nẹp chân cửa (door sweep) lắp dưới cánh cửa phần lớn là bắt vít hoặc kẹp vào, không để lại vết; ron cao su khít quanh khung cửa có loại keo nền và loại lắp khớp, loại keo nền dán lên khung cửa (không phải lên tường) thường bóc được, bóc xong xử lý chút keo còn sót bằng dung dịch tẩy là xong. Nguyên tắc là mọi loại ron nẹp đều dán lên cửa và khung cửa (phần gỗ), đừng dán lên tường sơn, thì gần như không có rủi ro tiền cọc.
